Natuurinclusieve samenleving

Een natuurinclusieve samenleving wil zeggen dat we in alle delen van de samenleving schade aan natuur voorkomen én de mogelijkheden van natuur benutten. Daarmee voorkomen we dat onze kinderen de rekening gepresenteerd van het verlies van natuur. Want gezonde, levende bodems zorgen voor stabiele oogsten op lange termijn, groen in de stad voorkomt wateroverlast en hittestress, nu en in de toekomst. En met meer natuur leggen we CO2 vast in plaats van die uit te stoten.

Met de Agenda Natuurinclusief zetten we in Nederland de koers uit naar die natuurinclusieve samenleving. Dat doen we als overheden, bedrijven, instellingen en burgers samen.

NOODZAAK

We stellen de natuur behoorlijk op de proef: het klimaat verandert snel en de biodiversiteit holt achteruit. De gevolgen raken ons allemaal, denk aan droogte en hittestress, verlies van insecten die gewassen bestuiven en verlies van vruchtbare bodems voor voedsel. Het verlies aan biodiversiteit is een van de grootste risico’s is voor de samenleving en de economie, stelden De Nederlandse Bank  en Planbureau voor de Leefomgeving stelden in 2020. 

We kunnen het roer omgooien en maatschappij-breed natuurinclusief gaan denken en doen.

Noodzaak

We stellen de natuur behoorlijk op de proef: het klimaat verandert snel en de biodiversiteit holt achteruit. De gevolgen raken ons allemaal, denk aan droogte en hittestress, verlies van insecten die gewassen bestuiven en verlies van vruchtbare bodems voor voedsel. Het verlies aan biodiversiteit is een van de grootste risico’s is voor de samenleving en de economie, stelden De Nederlandse Bank  en Planbureau voor de Leefomgeving stelden in 2020. 

We kunnen het roer omgooien en maatschappij-breed natuurinclusief gaan denken en doen.

Perspectief

Natuurinclusief denken en doen vermijdt schade aan de natuur en bevordert dat er meer natuur bijkomt, ook buiten de natuurgebieden. Het benut ook de mogelijkheden die de natuur biedt, en maakt onze economie meer toekomstbestendig. Het levert concreet op dat we:  

  • Nederland veilig houden bij hoog én laag water.
  • de uitstoot van CO2 verminderen en vastleggen.
  • zorgdragen voor een duurzame voedselvoorziening.
  • onze steden en dorpen beter hebben toegerust op het veranderende klimaat.
  • het welzijn, de sociale cohesie vergroten en de ziekte(last) verminderen 
  • de kwaliteit van de lucht, het water, de natuur en ons landschap vergroten

Transitie

Hoe realiseren we samen de overgang naar een natuurinclusieve samenleving? 

Daarvoor is het vooral nodig dat we gaan zien dat ons welzijn en welkvaart direct afhangt van hoe het gaat met de aarde en de natuur.

Dit besef wint al steeds meer terrein. Een meerderheid van de Nederlanders vindt dat economische groei en natuurbescherming en -herstel hand in hand moeten gaan. Veel bedrijven begrijpen dat ze het natuurlijk kapitaal duurzaam moeten gebruiken. Ook banken en beleggers zien de risico’s van het verlies aan biodiversiteit. Steeds meer maatschappelijke organisaties, gemeenten, onderwijs-en kennisin­stellingen, jongeren en  bewoners zetten zich in voor herstel van natuur in Nederland, onder andere in het Delta Plan Biodiversiteit.


We willen deze beweging versnellen en opschalen. Dat lukt als  iedereen zich inspant, want de overgang naar de natuurinclusieve maatschappij gaat iedereen aan. Daarom nodigen we alle domeinen in de samenleving uit om de Agenda Natuurinclusief mee vorm te geven: wat is er nu nodig om de overgang met elkaar te gaan maken? 

Inspiratie

Voor sommigen zal het begrip natuurinclusief misschien als nieuw in de oren klinken, in de praktijk wordt er al op veel plekken natuurinclusief gewerkt.

We hebben daar een aantal voorbeelden voor verzameld. Hier laten organisaties, bedrijven en personen zien dat het samenwerken met de natuur tot hele mooie en hele nuttige resultaten leidt. Op de volgende pagina’s vindt u fraaie initiatieven voor de domeinen bouwen, landbouw, infra, water, energie en recreatie.

Bovenstaande buttons openen de relevante pagina’s uit het online Magazine Agenda Natuurinclusief (buttons openen in een nieuw venster/tabblad).

Domeinen

Het Rijk en provincies en enkele maatschappelijke organisaties zetten er de schouders onder om de Agenda Natuurinclusief 1.0 op te stellen. Dat lukt alleen met de expertise en inzet van mensen uit relevante domeinen uit de samenleving: landbouw, water, energie, vrijetijdseconomie, de stad, de financiële sector, infrastructuur, en bouw.

Voor elk domein gaan we aan de slag om samen te bepalen: wat betekent natuurinclusief in ons domein? Welke concrete organisatorische, financiële en beleidsmatige acties zijn er nu nodig om natuurinclusief te kunnen werken?

Elke domeingroep bestaat uit deelnemers vanuit de overheid, bedrijfsleven maatschappelijke organisaties en vernieuwende (burgers) initiatieven. 

“Het bedrijfsleven heeft een enorm belang en een essentiële rol om natuur te herstellen: maar liefst 55% van het wereldwijde BBP loopt economische risico’s als gevolg van natuurverlies, ook hier in Nederland. Bedrijven zullen daarom natuur en biodiversiteit moeten meenemen in hun besluitvorming. Op die manier kunnen zij natuurinclusief ondernemen. Natuur en biodiversiteit zijn een wezenlijk onderdeel van onze Nieuwe Economie!.”

Maria van der Heijden

Directeur-bestuurder MVO Nederland

AGENDA NATUURINCLUSIEF
KENNIS & INSPIRATIE

Het rapport dat het Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services (IPBES) in mei 2019 uitbracht was er helder over: 1 miljoen soorten wereldwijd worden met uitsterven bedreigd en de huidige inspanningen zijn onvoldoende deze ongekende achteruitgang van de natuur te stoppen. Het is meer dan hoog tijd om nu de transitie te maken naar natuurinclusieve economie en maatschappij.
Hoe maken we die transitie? Hieronder vindt u ideeën in tekst en in video ter inspiratie. Zoals het pleidooi voor meer partnerschap met de natuur van filosoof Matthijs Schouten en aanwijzingen over hoe we de transitie kunnen versnellen van hoogleraar Derk Loorbach.

INHOUDELIJK

IPBES-samenvatting voor beleidsmakers van de wereldwijde beoordeling van biodiversiteit en ecosysteemdiensten
(https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/12/17/samenvatting-voor-beleidsmakers-van-de-wereldwijde-beoordeling-van-biodiversiteit-en-ecosysteemdiensten)

Het IPBES-rapport uit 2019 (Global Assessment) geeft in heldere bewoordingen aan hoe mensen afhankelijk zijn van de natuur en wat de gevolgen zijn van een de sterke achteruitgang van de biodiversiteit. Vijf drijvende factoren liggen er hierachter zoals het gebruik van het land en de zee, klimaatverandering en vervuiling. Daarachter gaan weer andere mechanisme schuil, zoals productie- en consumptiepatronen, dynamiek en trends binnen de menselijke populatie en de handel. Het rapport geeft ook aan welke mogelijke interventies er zijn om de transitie naar natuurinclusieve maatschappij te maken – met herstel van natuur en tegelijkertijd ook andere mondiale doelen.

Basiskwaliteit Natuur – Vogelbescherming
(https://www.vogelbescherming.nl/bescherming/wat-wij-doen/onze-boerenlandvogels/kerngebieden-en-projecten/basiskwaliteit-natuur)

De ‘Basiskwaliteit natuur’ geeft inzicht in wat het minimumniveau is waaraan een gebied zou moeten voldoen om die leefbaar te houden voor de natuur en mens. Dit minimumniveau wordt ‘vanzelf’ bereikt als we drie zaken op orde brengen in een gebied: de milieuomstandigheden, de inrichting en het beheer. Het formuleren van ‘basiskwaliteiten voor natuur’ is een initiatief van Vogelbescherming Nederland. Dit rapport beschrijft hoe de uitwerking van de Basiskwaliteit Natuur is verkend voor de Achterhoek in 2019, in opdracht van de provincie Gelderland (2019).

Nature-based solutions
(https://www.wur.nl/nl/show-longread/De-natuur-als-inspiratie-voor-klimaatoplossingen.htm)

De natuur kan heel goed mede-oplosser van maatschappelijke vraagstukken zijn. In dit artikel van Wageningen UR komen veel voorbeelden van nature-based solutions aan bod. Het laat zien hoe die bijdragen aan bijvoorbeeld het vastleggen van CO2, versterking van de biodiversiteit, duurzame voedselvoorziening, vergroten aan de veerkracht van een gebied en aan een gezondere leefgebied voor mensen.

TRANSITIE

Wanneer geloof je in een transitie en praat je niet meer over een transitie?

Transities verlopen via bepaalde lijnen: opbouwen en afbreken, aanpassen van structuren, bepalen wat we willen behouden en wat we ook noodzakelijkerwijs moeten kwijtraken om van een fossiele economie naar een nieuw, duurzaam evenwicht te komen. Derk Loorbach, directeur van DRIFT en hoogleraar sociaaleconomische transities legt het in deze video helder uit.

Who do we think we are? Attitudes to nature and our future

Het is dringend nodig dat we gaan begrijpen dat ons welzijn direct gerelateerd is aan hoe het met de aarde en de natuur gaat. Dat stelt filosoof, ecoloog en hoogleraar Matthijs Schouten. Hij betoogt dat het alleen vanuit een toegenomen bewustzijn hierover lukt om een duurzame toekomst te creëren.

Waarom het helemaal niet zo ingewikkeld is om ons leven ecologisch te beteren
(https://www.vn.nl/ecologisch-leven-ingrid-visseren-hamakers/)

Hoogleraar Ingrid Visseren-Hamakers is coordinating lead author van het IPBES rapport uit 2019, over de alarmerend staat waarin de natuur wereldwijd verkeert. In een interview met Vrij Nederland geeft ze aan hoe we op een andere manier kunnen gaan werken en leven op een veel meer natuurinclusieve manier.

Betrekken van burgers bij klimaatadaptatie
(https://klimaatadaptatienederland.nl/actueel/actueel/nieuws/2021/onderzoek-klimaatadaptatie-burgerparticipatie/)

In het onderzoek ‘Burgerparticipatie in Klimaatadaptatie’ onderzoeken vier hogescholen, vijf gemeenten en twee waterschappen hoe ze burgers betrekken bij klimaatadaptatie. De uitkomsten kunnen heel buikbaar zijn voor de transitie naar natuurinclusieve samenleving, die ook veel samenwerking met burgers. Het onderzoek gaat inzicht geven in overheden met inzet van burgers klimaatadaptatie in stedelijk gebied in praktijk brengen via een praktisch toepasbare werkwijze.

Lees meer: https://projectenportfolio.nl/wiki/index.php/PR_00315

NETWERKEN

Deltaplan biodiversiteit
(https://www.samenvoorbiodiversiteit.nl/)

Natuurorganisaties, boeren, wetenschappers, banken en bedrijven sloegen in 2018 de handen ineen; 19 partijen verenigden zich in ‘Samen voor Biodiversiteit’ en werkten aan het Deltaplan Biodiversiteitsherstel. Met één doel: een rijkere biodiversiteit in heel Nederland. Inmiddels zijn veel meer partijen aangesloten.
Het Deltaplan is actief op zes thema’s (ook wel succesfactoren) om biodiversiteitsherstel te realiseren. Werkgroepen met vertegenwoordigers van de partners stellen samen werken samen aan de doelen rond elke succesfactor. Kern van de aanpak Deltaplan Biodiversiteit is om iedereen te stimuleren én waarderen voor prestaties die bijdragen aan herstel van biodiversiteit.

Groen Kennisnet
(https://www.groenkennisnet.nl/nl/groenkennisnet.htm)

Bij Groen Kennisnet zijn meer dan 300.000 digitale vrij toegankelijke kennisbronnen te vinden in het domein voedsel en groen. Bedrijven, onderzoekers, docenten en studenten in het groen onderwijs (aoc’s, groene hbo’s en WUR) en andere belangstellenden kunnen hiervan gebruik maken.

De Groene Stad – Kennis- en partnernetwerk voor een fijne en gezonde stedelijke omgeving
(https://degroenestad.nl/)

De Groene Stad verzamelt, bundelt en verspreidt kennis over de meerwaarde van groen in de stedelijke omgeving, samen met wetenschappers. Op de website is veel informatie over de waarde te vinden van groen rond zorg, leren, wonen, werken en financiële meerwaarde.

INSPIRATIE

Atlas Natuurlijk Kapitaal
(https://www.atlasnatuurlijkkapitaal.nl/)

Er is nog een wereld te winnen in de manier waarop we ons natuurlijk kapitaal benutten. Efficiënter, beter afgestemd en slimmer. De natuur is bovendien een bron van inspiratie en kennis om de grote  uitdagingen van dit moment zoals verstedelijking en klimaatverandering duurzaam op te lossen. Voor verschillende sectoren geeft de Atlas Natuurlijk Kapitaal (ANK) inspiratie hoe dat kan lukken.

London National Park City
(https://www.nationalparkcity.london/)

In juli 2019 is de stad Londen uitgeroepen tot ’s werelds eerste National Park City. De burgemeester tekende een charter met daarin de ambitie om de stad groener, gezonder en wilder te maken. De website van London National Park City laat zien hoe de stad hieraan gaat werken – en biedt veel inspiratie voor andere steden.